- Aрилжаа
- 3ах зээлүүд
- Платформууд ба хэрэгслүүд
- Сурах
- Тухай
Орчин үеийн санхүүгийн орчныг юу тодорхойлдог талаар сонирхож байна уу?
Хувьцаа, үнэт цаас болон equity хэрэгслүүд хэрхэн ажилладгийг олж мэдээрэй.
Equities market гэж мөн нэрлэгддэг хөрөнгийн зах зээл нь олон нийтэд нээлттэй компанийн хувьцааг худалдан авах, худалдах боломжтой орчин юм. Нийтийн арилжаанд гарсан хувьцаа нь төвлөрсөн биржээр дамжин эсвэл OTC (биржийн бус зах зээл)-ээр арилжаалагдана. Хөрөнгийн зах зээл нь үндсэндээ чөлөөт эдийн засгийн зах зээл бөгөөд компаниуд сонирхсон хөрөнгө оруулагчдад өмчлөлийн тодорхой хувийг санал болгох замаар капитал татан төвлөрүүлэх боломжтой байдаг. Энэ нь хөрөнгө оруулагч болон компаниудын аль алинд нь ашигтай.
Хөрөнгө оруулагчдын хувьд хөрөнгийн зах зээл нь аль хэдийн үйл ажиллагаа нь тогтворжсон компанид оролцож, шинэ, туршигдаагүй бизнесийн эхлэлийн зардал, тогтмол зардал, үйл ажиллагааны зардал болон менежментийн эрсдэлийг үүрэхгүйгээр өгөөж хүртэх боломжийг олгодог. Компаниудын хувьд хөрөнгийн зах зээл нь өсөлт, тэлэлтийн үйл ажиллагаагаа санхүүжүүлэхэд шаардлагатай капиталын тохиромжтой эх үүсвэр болдог. Иймд энэ нь хоёр талд ашигтай нөхцөл бүрдүүлнэ.
Гэвч аливаа хөрөнгө оруулалтын нэгэн адил эрсдэл бий. Арилжаачны үүрэх эрсдэл нь тухайн хувьцааны үнийн хөдөлгөөнөөс бүрэн хамаарна. Хэрэв хувьцааны үнэ өсвөл, хувьцаагаа зарсан тохиолдолд ашиг олно. Харин худалдан авсан үнээс доогуур үнээр зарвал алдагдал хүлээнэ. Ашиг, алдагдлын хэмжээ нь анх худалдан авсан хувьцааны тоо хэмжээ болон үнийн өсөлт, бууралтын хэмжээнээс хамаарна.
Олон нийтэд нээлттэй компанийн хувьцаанд хөрөнгө оруулахдаа зах зээлийн дараах үндсэн сегментүүдийг авч үзнэ. Хөрөнгийн зах зээл нь анхдагч зах зээл болон хоёрдогч зах зээлд хуваагдана.
Анхдагч зах зээл дээр шинэ үнэт цаас гаргаж, арилжаанд нэвтрүүлдэг. Энд компаниуд урт хугацааны зорилгоо санхүүжүүлэхийн тулд үнэт цаасыг шууд гаргана. Хамгийн түгээмэл хэлбэр нь IPO (Initial Public Offering) буюу анх удаа олон нийтэд хувьцаагаа санал болгох үйл явц юм. Мөн компаниуд Rights Issue (одоогийн хувьцаа эзэмшигчдээс нэмэлт хөрөнгө татах) болон Preferential Allotment (урьдчилан тогтоосон үнээр тодорхой хувьцаа эзэмшигчдэд хувьцаа гаргах) хэлбэрээр анхдагч зах зээлд оролцож болно.
Анхдагч зах зээл дээрх анхны санал болгосны дараа үнэт цаасны дараагийн бүх арилжаа хоёрдогч зах зээл дээр хөрөнгө оруулагчдын хооронд явагдана. Компани шууд оролцохгүй. Арилжаа нь хөрөнгийн бирж эсвэл зуучлагч брокероор дамжин гүйцэтгэгдэнэ.
Биржийн гадуурх арилжаа гэж мөн нэрлэгддэг OTC (over-the-counter) арилжаа нь хөрөнгө оруулагчдад төвлөрсөн бус зах зээл дээр хувьцааг худалдан авах, худалдах боломжийг олгодог. Арилжаа нь төвлөрсөн бирж оролцохгүйгээр дилерийн сүлжээгээр дамжин хоёр талын хооронд хийгддэг. Ихэвчлэн OTC зах зээл нь хөрөнгийн биржид бүртгэлгүй хувьцаа эсвэл тухайн биржид жагсаагдаагүй үнийн саналд зориулагдсан байдаг. Төвлөрсөн бус гэдэг нь худалдан авах, худалдах гүйлгээ нь арилжаач болон нөгөө талын хооронд шууд явагддагийг хэлнэ. OTC зах зээлд ерөнхийдөө хатуу нөхцөл шаардлага бага бөгөөд арилжаа нь аль болох цөөн хязгаарлалттай, уян хатан явагддаг.
Компани биржид бүртгүүлэх олон шалтгаантай. Капитал татан төвлөрүүлэх нь үндсэн зорилго боловч биржид бүртгүүлсэн компаниуд үүнээс гадна олон давуу тал хүртдэг. Олон нийтэд нээлттэй болох нь компанид өргөн хэмжээний сурталчилгаа авчирч, нэмэлт бизнесийн боломжуудыг нээдэг. Мөн институцийн хөрөнгө оруулагчдаас эхлээд гадаадын хөрөнгө оруулагчид хүртэлх өргөн хүрээний хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татах боломж бүрдэнэ. Энэ нь брэндийн үнэлэмжийг нэмэгдүүлэхэд эерэгээр нөлөөлдөг. Түүнчлэн тэргүүлэх хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй компанийн нэр хүнд, мөн хувьцааны опцион зэрэг сонирхол татахуйц урамшууллаар шилдэг мэргэжилтнүүдийг татах боломжтой болдог.
Компанийг биржид бүртгүүлэх процесс нь бирж бүрээс хамааран өөр өөр байдаг. Гэвч ихэнхдээ АНУ-д Үнэт цаас, биржийн хороо (SEC) зэрэг холбогдох зохицуулах байгууллагад бүртгэл гаргахаас эхэлдэг. Компани нь NYSE эсвэл NASDAQ зэрэг тухайн бүртгүүлэхийг хүсэж буй хөрөнгийн биржийн шаардлагыг хангасан тохиолдолд ийм бүртгэл хийдэг. Дараагийн шатанд хувьцааны борлуулалтыг удирдах зорилгоор андеррайтер буюу хөрөнгө оруулалтын банк эсвэл томоохон санхүүгийн үйлчилгээний компанитай хамтран ажиллана.
Андеррайтер нь компани болон хөрөнгө оруулагчдыг холбох гүүрийн үүрэг гүйцэтгэхээс гадна эрсдэлийн үнэлгээ хийдэг. Мөн хөрөнгө оруулагчдыг тухайн компанид хөрөнгө оруулахад татах зорилготой проспект буюу танилцуулгын баримт бичгийг боловсруулах үүрэгтэй. Хөрөнгийн зах зээлд бүртгүүлэх нь сул талуудтай. Юуны өмнө листингийн процесс нь өндөр зардалтай, их цаг хугацаа болон нөөц шаарддаг.
Мөн олон нийтэд нээлттэй болох нь компани олон нийтийн өмчийн шинжтэй болно гэсэн үг. Олон нийт болон капиталын зах зээлийн зохицуулах байгууллагын зүгээс хяналт, ил тод байдлын шаардлага нэмэгдэнэ. Үүсгэн байгуулагчид болон анхны хөрөнгө оруулагчдын хувьд компанийн үнэлгээ дутуу тогтоогдох болон хувьцааны шингэрэлт (share dilution) үүсэх эрсдэлтэй. IPO-ийн үнийг андеррайтер нь хувьцааны эрэлт, өсөлтийн хэтийн төлөв, компанийн бизнес загвар болон салбарын өмнөх ижил жишээнүүд зэрэг хүчин зүйлсийг харгалзан тогтоодог.
Компани олон нийтэд нээлттэй болсны дараа хувьцааны үнэ нь зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтийн хүчин зүйлээр тодорхойлогдоно. Хувьцааны үнэд орлого, нэгж хувьцаанд ногдох ашиг зэрэг суурь хүчин зүйлс; инфляц, салбарын гүйцэтгэл, хөрвөх чадвар болон тренд зэрэг техникийн хүчин зүйлс; мөн хөрөнгө оруулагчдын спекуляци, улс төр, эдийн засгийн мэдээ, үйл явдалд үзүүлэх хариу үйлдэл зэрэг сэтгэлзүйн хүчин зүйлс нөлөөлдөг.
Bourse гэж мөн нэрлэгддэг хөрөнгийн бирж нь хувьцаа зэрэг үнэт цаасыг худалдан авах, худалдах орчин юм. Мөн орлого болон ногдол ашиг зэрэг төлбөрийг багтаасан санхүүгийн хэрэгслийг гаргах, эргүүлэн төлөх үйл ажиллагаанд шаардлагатай дэд бүтцийг бүрдүүлдэг. Хөрөнгийн бирж нь хувьцаанаас гадна бонд, хамтын хөрөнгө оруулалтын сан (unit trust), дериватив хэрэгсэл, мөн биржээр арилжаалагддаг сан (ETF) болон хөрөнгийн зах зээлийн индекс зэрэг хамтарсан хөрөнгө оруулалтын бүтээгдэхүүнүүдийг бүртгэн арилжаалдаг.
Ихэнх тохиолдолд компаниуд олон нийтэд нээлттэй болохдоо өөрийн улсын хөрөнгийн биржийг ашигладаг. Дараах нь дэлхийн томоохон хөрөнгийн биржүүд бөгөөд эдгээрийн активуудыг AvaTrade дээр мөн арилжаалах боломжтой.
| New York Stock Exchange | New York, United States of America | Dow Jones Industrial Average S&P 500 |
| NASDAQ | New York, United States of America | Nasdaq 100 |
| London Stock Exchange | London, England | UK100 FTSE 250 Index FTSE 350 Index FTSE SmallCap Index FTSE All-Share Index |
| Borsa Italiana | Milan, Italy | ITALY_40 FTSE Italia All-Share FTSE Italia Mid Cap FTSE Italia Small Cap FTSE AIM Italia |
| Japan Exchange Group | Tokyo, Japan | Nikkei 225 |
| Hong Kong | Central, Hong Kong | Hang Seng Index |
| Frankfurt Exchange | Frankfurt, Hesse, Germany | DAX DAXplus CDAX DivDAX LDAX EuroStoxx 50 MDAX |
| Shanghai stock exchange | Shanghai, China | SSE 50 Index SSE 180 Index SSE 380 Index SSE Composite Index |
| Euronext | Amsterdam, Netherlands | CAC 40 PSI 20 |
Хувьцаанд хөрөнгө оруулахдаа хоёр үндсэн стратеги байдаг: value investing болон growth investing. Эдгээр стратеги нь харилцан бие биеэ нөхдөг бөгөөд тэдгээрийг хувьцаа тус бүр дээр хэрэгжүүлэх нь хөрөнгө оруулагчдад тэнцвэртэй багц бүрдүүлэхэд тусалдаг.
Энэхүү стратеги нь зах зээл дээр үнэлгээ нь дутуу тогтоогдсон хувьцааг илрүүлэхэд чиглэдэг. Value хөрөнгө оруулагчид зах зээл дээр бодит үнээс доогуур үнэлэгдсэн гэж үзсэн компаниудыг идэвхтэй эрэлхийлдэг бөгөөд цаашид зах зээл бодит үнэлгээг нь тусгана гэж хүлээдэг. Эдгээр нь ижил салбарын ижил төстэй компаниудаас доогуур үнэлэгдсэн хувьцаа эсвэл үйл ажиллагааны зах зээлдээ харьцангуй бага эрсдэлтэй бизнес загвартай компаниуд байж болно. Value хувьцаа нь урт хугацаанд “хямд” болон харьцангуй аюулгүйд тооцогддог.
Growth investing нь сүүлийн хугацаанд өндөр гүйцэтгэл үзүүлсэн бөгөөд бусад компаниудаас илүү хурдтай өсөх хүлээлттэй компанийн хувьцааг тодорхойлохыг зорьдог. Өсөлт нь орлого, мөнгөн урсгал эсвэл ашиг хэлбэрээр байж болно. Гэхдээ энэхүү өсөлт нь баталгаатай биш, хүлээлт дээр суурилсан гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Growth хувьцаа нь үнийн өсөлтийн өндөр боломжтой боловч илүү эрсдэлтэй, хэлбэлзэл ихтэй байдаг.
P/E Ratio гэж илүү танигдсан энэхүү харьцаа нь компанийн нэгж хувьцааны зах зээлийн үнийг нэгж хувьцаанд ногдох ашигтай харьцуулан үнэлэхэд ашиглагддаг.
Price-Earnings харьцааг дараах байдлаар тооцно:
Компанийн нэгж хувьцааны зах зээлийн үнийг нэгж хувьцаанд ногдох ашигт (EPS) хуваана.
P/E = Нэгж хувьцааны зах зээлийн үнэ / EPS.
P/E харьцаа нь компанийн нэг долларын ашиг хүртэхийн тулд хөрөнгө оруулагч хэдэн долларын хөрөнгө оруулалт хийх шаардлагатайг илэрхийлнэ.
Ногдол ашиг олгодог хувьцаа нь хувьцаа эзэмшигчдэд тогтмол ногдол ашиг тараадаг компаниудыг хэлнэ. Ногдол ашиг нь компанийн ашгийн тодорхой хувийг хувьцаа эзэмшигчдэд шууд хуваарилсан хэлбэр юм. Тогтмол ногдол ашиг олгодог компаниуд нь ихэвчлэн тогтсон, батлагдсан, тогтвортой бизнес загвартай байдаг. Ногдол ашгийг ихэнхдээ улирал тутам олгодог тул хөрөнгө оруулагчдад тогтмол орлогын эх үүсвэр болж чадна.
Swing trading нь хувьцааны арилжаанд өргөн хэрэглэгддэг стратеги юм. Swing арилжаач нь богино болон дунд хугацаанд үнийн хүлээгдэж буй хөдөлгөөнөөс ашиг олохыг зорьдог. Богино хугацааны шинж чанараас шалтгаалан swing арилжаачид зах зээлд нэвтрэх болон гарах оновчтой цэгийг тодорхойлохдоо ихэвчлэн техникийн шинжилгээ ашигладаг.
Day trading нь хувьцаа, түүхий эд, индекс, валют зэрэг санхүүгийн активуудыг нэг өдрийн дотор худалдан авч, худалдах арилжааны хэлбэр юм. Swing trading болон day trading-ийн ялгаа нь эзэмших хугацаанд оршино. Day trading хийх үед бүх нээлттэй позицууд тухайн өдөртөө бүрэн хаагддаг бөгөөд шөнөжин нээлттэй үлддэггүй. Day trading нь богино хугацаанд олон гүйлгээ хийгддэг тул илүү өндөр эрсдэл болон арилжааны зардал дагуулдаг.
Хувьцааг хэрхэн арилжаалах талаар манай дэлгэрэнгүй гарын авлагатай эндээс танилцана уу.
AvaTrade нь хөрөнгө оруулагчдад зориулан хувьцааны арилжааг хялбаршуулсан. Дэлхийн хэд хэдэн томоохон биржээс сонгогдсон олон тооны хувьцааг арилжаалах боломжтой. AvaTrade дээр хувьцааны CFD арилжаа хийх үед та зөрүүний гэрээ (Contract for Difference) арилжаалж байгаа бөгөөд энэ нь суурь хувьцааг бодитоор эзэмшихгүйгээр үнийн хөдөлгөөн дээр арилжаа хийх боломжийг олгодог.
AvaTrade нь хувьцаан дээр 20:1 хүртэлх хөшүүрэгтэй арилжаа санал болгодог бөгөөд арилжаачид Economic Calendar, Trading Central, AvaProtect™, AvaSocial зэрэг хэрэгсэл, нөөцийг ашиглан арилжааны үйл ажиллагаагаа сайжруулах боломжтой. Мөн AvaTrade нь олон улсын зохицуулалттай брокер бөгөөд дэвшилтэт олон арилжааны платформоор дамжуулан өндөр түвшний арилжааны үйлчилгээ үзүүлдэг.
Түүнчлэн AvaTrade нь олон хэлний дэмжлэг үзүүлж, арилжаачдад арилжааны үйл ажиллагаанд шаардлагатай тусламж, дэмжлэгийг хангадаг.
Хөрөнгийн зах зээлийн хэлбэлзэл гэж юу вэ?
Бүх төрлийн хөрөнгө оруулалт тодорхой эрсдэл дагуулдаг. Хэлбэлзэл нь хувьцааны арилжааны нэг эрсдэл юм. Хэлбэлзэл нь үнийн огцом, савлагаатай хөдөлгөөнөөр тодорхойлогддог бөгөөд ялангуяа компанийн ашгийн тайлан зэрэг мэдээ, үйл явдлын үеэр тухайн хувьцаанд илүү тод ажиглагддаг. Хэлбэлзэл нь алдагдлын эрсдэлийг нэмэгдүүлж болох боловч ихэнхдээ урт хугацаанд тэнцвэржих хандлагатай байдаг. Иймээс хэлбэлзлийн нөлөөг бууруулах нэг арга нь хувьцааг урт хугацаанд эзэмшиж, зах зээлийн өсөлт болон бууралтын мөчлөгийг даван туулах явдал юм.
Хөрөнгийн зах зээл хаана байрладаг вэ?
Өөр өөр зах зээлүүд өөр өөр байршилд байрладаг бөгөөд зарим тохиолдолд тухайн зах зээл эсвэл индекс нь физик байршилгүй байж болно. Жишээлбэл, NYSE нь Нью-Йорк хотын Уолл Стритийн 11 дугаарт физик байрлалтай бөгөөд арилжааны танхим дахь арилжаачдыг биечлэн харж болно. Харин Nasdaq нь бүрэн цахим хэлбэрээр ажилладаг бөгөөд төв оффис нь Нью-Йорк хотод байрладаг ч нээлттэй дуудлагаар арилжаа явагддаг танхим байхгүй. Дэлхийн бараг бүх улс дор хаяж нэг буюу хэд хэдэн хөрөнгийн зах зээлтэй бөгөөд ихэнх нь физик байршилтай боловч цахим арилжаанд улам бүр шилжиж байна.
Хөрөнгийн зах зээл дээр үнэ хэрхэн тогтоогддог вэ?
Ихэнх хөрөнгийн зах зээл дуудлага худалдааны зарчмаар ажилладаг. Худалдан авагчид төлөхөд бэлэн байгаа үнийн саналаа (bid) байршуулж, харин худалдагчид зарах хүсэлтэй үнийн саналаа (ask) тогтооно. Эдгээр үнэ таарах үед гүйлгээ хийгдэж, хувьцаа эзэмшил шилжинэ. Өмнө нь эдгээр арилжаа нь биржийн танхим дээр нээлттэй дуудлага (open outcry) системээр явагдаж, маркет мейкерүүд худалдан авах, худалдах үнийг чангаар зарладаг байсан. Өнөөдөр энэ нь цахим дуудлага худалдааны систем болон хөгжсөн бөгөөд орчин үеийн хөрөнгийн зах зээл нь өөр өөр үнэлгээтэй сая сая оролцогчдоос бүрддэг тул ийм систем илүү үр ашигтай юм.